GHAR SABHA - Week 4
Sun 7th June - Sat 14th June
Week 4 of our Adhik Maas Ghar Sabha journey focuses on understanding how to face the sukh and dukh of life with balance, trust, and inner peace. Importantly we will focus on how Shreeji Maharaj is the doer of everything, and whatever He does is always for our ultimate good. When we accept His will with faith, even challenges become lighter, and every moment, joyful or difficult, becomes an opportunity to deepen our connection with Bhagwan.
After singing/performing the aarti and reciting a verse from “Aaj Mare Orde Re”, families and individuals are invited to engage in short 6–8 minute daily reflection lessons (provided below for this week).
Missed out on Week 3 learning, click here to catch up.
Aarti
Jay Sadguru Swami, Prabhu Jay Sadguru Swami;
Sahajananda dayalu (x2), Balavanta Bahunami… Prabhu…
Charana-saroj tamara vandu kar jodi, Prabhu vandu kar jodi;
Charane shish dharyathi (x2), dukh nakhya todi… Prabhu…
Narayan nar bhrata dwija-kula tanu dhari, prabhu dvija-kula tanu dhari;
Pamar patit udharya (x2), aganit nar-nari… Prabhu…
Nitya nitya nautam lila karta Avinashi, Prabhu karta avinashi;
Adasath tirtha charane (x2), koti Gaya Kashi… Prabhu…
Purushottam pragat-nu je darshan karshe, Prabhu je darshan karshe;
Kal-karma-thi chhuti (x2), kutumb sahita tarshe… Prabhu…
Aa avasar Karunanidhi karuna bahu kidhi, vahle karuna bahu kidhi;
Muktanand kahe mukti (x2), sugam kari sidhi… Prabhu…
Jay Sadguru Swami, Prabhu Jay Sadguru Swami;
Sahajananda dayalu (x2), Balavanta Bahunami…
Prabhu Jay Sadguru Swami.
Play Aarti :
Aaj Mare Orde Re
Play Aaj Mare Orde Re :
Play Pad 1 :
Aaj Mare Orde Re, Avya Avinashi Alabel;
Bai Mei Bolaaviya Re, Sundar Chhogaa-Vaalo Chhela..1
Nirkhya Nena Bhari Re, Natvar Sundar Shree Ghanshyam;
Shobha Shee Kahun Re, Nirkhi Laaje Kotika Kaama..2
Gunthi Gulaabana Re, Kanthe Aropya Me Haar;
Lai Ne Varna Re, Charne Laagi Varamvaar..3
Apyo Meto Aadare Re, Besva Chaakhadio Kari Pyaar;
Puchaya Pritashun Re, Bai Me Sarve Samachaar..4
Kahone Hari Kya Hata Re, Kya Thaki Aavya Dharmakumar;
Sundar Shobhata Re, Ange Sajiya Chhe Shangar..5
Paheri Pritshun Re, Surangi Suntharali Sukhaden;
Naadi Hirani Re, Jotaan Trupta Na Thaay Nen..6
Upar Odhio Re, Gutho Reto Joyaa Laaga;
Sajni Te Same Re, Dhanya Dhanya Nirkhya Tenan Bhaagya..7
Mastak Upare Re, Baandhyun Molidu Amulya;
Kotik Ravi Shashi Re, Teto Naave Tene Tulya..8
Reshmi Korano Re, Karmaan Saahyo Chhe Rumaal;
Premananda To Re, E Chabi Nirkhi Thaayo Nihaal..9
Play Pad 2 :
Sajni Saambhalo Re, Shobha Varnavu Teni Teh;
Murti Sambhartan Re, Mujane Upjyo Ati Sneh..1
Paherya Te Same Re, Hariye Ange Alaankaar;
Jeva Me Nirkhya Re, Teva Varnavu Karine Pyaar..2
Baras Kapurana Re, Paherya Haide Sundar Har;
Tora Paaghmaan Re, Te Para Madhukar Kare Gunjar..3
Baaju Berakha Re, Banhe Kapurna Shobhit;
Kadaan Kapurna Re, Jotan Chore Saunan Chitt..4
Sarve Angaaman Re, Uthe Attarani Bahu For;
Chore Chitta Ne Re, Hasta Kamal Nayanani Kor..5
Hasta Hetamaan Re, Saune Deta Sukh Anand;
Rasroop Murti Re, Shree Hari Keval Karuna Kand..6
Adbbhuta Upama Re, Ketan Sesh Na Pame Paar;
Dharine Murti Re, Jaane Avyo Ras Shrungar..7
Vaahalpa Venama Re, Nenaa Karunaman Bharpur;
Ango-Angamaan Re, Jaanay Ugiya Aganita Sura..8
Kartan Vaatadi Re, Boli Amrut Sarikhan Ven;
Premanandana Re, Jotan Trupt Na Thaay Nena..9
Play Pad 3 :
Bolya Shree Hari Re, Sambharyo Narnaari Harijan;
Maare Eka Vartaa Re, Saune Sambhala-Vyanu Chhe Man..1
Maari Murti Re, Maara Lok Bhog Ne Mukta;
Sarve Divya Chhe Re, Tyan To Joyaa Ni Chhe Jukta..2
Maaru Dhaam Chhe Re, Akshar Amrut Jenu Naam;
Sarve Samrathi Re, Shakthi Gunay Kari Abhiraam..3
Ati Tejimaya Re, Ravi Shashi Kotik Vaarne Jay;
Sheetal Shant Chhe Re, Tejani Upama Nav Devay..4
Teman Hun Rahun Re, Dvibhuj Divya Sadaa Saakar;
Durlabh Devane Re, Maaro Koi Na Paame Paar..5
Jeev Ishvara Tano Re, Maya Kaal Purush Pradhan;
Sahune Vash Karun Re, Sahuno Prerak Hun Bhagvaan..6
Aganita Vishvani Re, Utapati Palan Pralaya Thaaya;
Maari Marji Vina Re, Koi Thi Taranu Nav Todaaya..7
Em Mane Janajo Re, Maara Ashreet Sau Narnaari;
Meto Tam Agade Re, Vaarta Satya Kahi Chhe Maari..8
Hu To Tam Karnay Re, Avyo Dhaam Thaki Dhari Deha;
Premananda No Re, Vaahalo Varsya Amrut Meha..9
Play Pad 4 :
Vadi Sau Saambharo Re, Maari Vaarta Param Anoop;
Param Siddhanta Chhe Re, Saune Hitkaari Sukhroop..1
Sahu Haribhakta Ne Re, Jaavun Hoye Maare Dhaam;
To Mane Sevajo Re, Tame Shuddha Bhaave Thai Nishkaam..2
Sahu Haribhakta Ne Re, Rehvun Hoye Maare Paas;
To Tame Meljo Re, Mithya Panch Vishay Ni Aash..3
Muja Vina Janajo Re, Bija Mayik Sahu Aakar;
Priti Todajo Re, Jutha Jani Kutumb Parivaar..4
Sau Tame Paadajo Re, Sarve Dadh Kari Maara Niyam;
Tampar Rijashe Re, Dharm Ne Bhakti Karshe Kshem..5
Sant Hari Bhakt Ne Re, Didho Shikshanao Upadesh;
Latakaan Haathanaan Re, Karta Shobhe Natavar Vesh..6
Nijajan Upare Re, Amrut Varsya Anand Kand;
Jem Sau Aushadhi Re, Prite Poshe Puran Chand..7
Shobhe Santaman Re, Jem Kai Udugan Man Uduraj;
Ishvar Udaay Thayaa Re, Karima Karva Jan-Na Kaaj..8
E Pad Shikhashe Re, Gaashe Sambharse Kari Pyaar;
Premananda-No Re, Swami Leshe Teni Saar..9
Shree Sahajanand Swami Maharaj Ni Jay!
Manglacharan
Play Manglacharan :
Omkar chant – deep breath followed by Om (to refresh the mind & focus on the sabha)
Twameva Mata Cha Pita Twameva, Twameva Bandhu Cha Sakha Twameva
Twameva Vidya Dravinam Twameva, Twameva Sarvam Mam Dev Deva
Daily Lesson
Day 1 Lesson - Bhagwan Is The All Doer
As we sing in Pad 3, “Mari marji vina re, koithi tarnu nav toray” it teaches us that without the will of Bhagwan, not even a blade of grass can move. This reminds us that everything in this world operates under His command.
Vachanamrut Gadhada Pratham 27 explains this beautifully. Maharaj teaches us that all the wonders of creation the Earth staying stable, the stars remaining in place, the Sun and Moon rising and setting, the oceans staying within their boundaries, the forming of a human body from a single drop all of these happen only through the power of the pragat Bhagwan we have attained. With this understanding, a devotee realises that every event of the past, present, and future is sustained solely by Bhagwan’s will.
When this conviction settles in our heart, we naturally develop constant understanding, trust, and acceptance. We begin to see that whatever Maharaj does, in sukh or dukh is always for our highest good.
Sant Conclusion
DHUN
Conclude with a 1-2 minute Swaminarayan Maha Mantra Dhun.
Optional Discussion
Discuss as a family or self introspect on the below reflection questions:
- If nothing happens without Bhagwan’s will, how should that change the way we respond to sukh and dukh in daily life?
- How does understanding Maharaj’s power in Vachanamrut GP-27 help us trust that whatever He does is always for our ultimate good?
- What does it mean to live with constant understanding – and how can we remind ourselves of this truth when challenges arise?
Day 2 Lesson - Why Do We Suffer - Part 1
Shreeji Maharaj explains in Vachanamrut Gadhada Pratham 13 that every jiva (soul) has performed countless karmas (actions) in past lives some sattvik (pure), some rajasik (passionate), and some tamasik (negative). According to these karmas, Bhagwan gives each soul a particular body and the matching fruits of happiness or misery. In simple terms: our actions create the seeds, but Bhagwan decides when and how the fruits are given.
Because of this, every person experiences different situations in life not randomly, but as the unfolding of their karmas under Bhagwan’s supervision. Understanding this helps us accept life with balance instead of frustration or blame.
But how should we live amongst these karmas?
In the Bhagavad Gita (2.47), Krishna Bhagwan teaches: “You have the right to perform your duties, but not to the fruits of your actions.” This means we must focus on doing the right thing, without becoming attached to outcomes. Results are shaped not only by our effort, but also by destiny, the will of God, the actions of others, and countless factors beyond our control.
When we cling to results, we create anxiety. When we let go and focus on sincere effort, we gain peace and often achieve better results because our mind is steady. So the message is simple: Do your duty fully, leave the fruits to Bhagwan, and accept whatever comes as His Will. In His marji should be our happiness.
Sant Pravachan
DHUN
Conclude with a 1-2 minute Swaminarayan Maha Mantra Dhun (a raag of your choice). This mantra possesses infinite positive energy in providing cleansing & enlightenment to your hearts and home.
Optional: Have extra time?
Discuss as a family or self introspect on the below reflection questions:
- Why is it important to focus on our actions rather than the results, as Krishna Bhagwan teaches in the Gita?
- How can understanding karma without becoming attached to it help us live with more peace and less anxiety?
Day 3 Lesson - Why Do We Suffer - Part 2
Shreeji Maharaj teaches in Vachanamrut Gadhada Pratham 34 that suffering arises when we ignore or drift away from God’s commands, and true happiness comes when we live according to them. In simple terms:
- When we follow Bhagwan’s agna (commands), we experience His bliss.
- When we neglect them for temporary, worldly desires, we create our own misery.
Maharaj explains that a non-believer suffers according to their karmas, but a devotee suffers only when they compromise Bhagwan’s commands for the sake of worthless objects. Any happiness a devotee experiences is the direct result of living in alignment with God’s wishes.
This means our goal is not to eliminate all difficulties, but to stay vigilant, ensuring that our choices, habits, and lifestyle reflect Bhagwan’s guidance. The more closely we live by His agna, the more peace, clarity, and strength we experience, even in challenging times.
Sant Pravachan
DHUN
Conclude with a 1-2 minute Swaminarayan Maha Mantra Dhun (a raag of your choice). This mantra possesses infinite positive energy in providing cleansing & enlightenment to your hearts and home.
Optional: Have extra time?
Discuss as a family or self introspect on the below reflection questions:
- If suffering comes when we ignore Bhagwan’s commands, what small agnas can we strengthen in our daily life to reduce that suffering?
- Why does following Bhagwan’s agna bring inner peace and stability, even when life is challenging on the outside?
- What are some situations where we knowingly compromise agna for “worthless objects”, and how can we stay more vigilant next time?
Day 4 Lesson - Forever Merciful
Bhagwan is forever kind and compassionate. As we sing in Pad 3 – “Hu to tam karane re, avyo Dham thaki dhari deh”, Shreeji Maharaj has come down from His divine abode of Akshardham and has taken a human form solely for our liberation. His coming was not for His benefit, but entirely for ours.
Maharaj’s compassion is limitless. On the very day Ramanand Swami appointed Him as the spiritual heir, the 21‑year‑old Sahajanand Swami asked for two extraordinary boons, not for Himself, but for the protection of devotees. He prayed:
- “If a satsangi is destined to suffer the sting of one scorpion, let the pain of millions of scorpion stings fall upon me instead.”
- “If poverty is written in a satsangi’s destiny, let that hardship come to me, but may no devotee ever lack food or clothing.”
These words reveal a love beyond imagination, a Bhagwan who willingly takes on our suffering so we may walk through life with dignity, stability, and peace.
When we remember this, it gives us context during the ups and downs of life. Maharaj is not distant; He is actively protecting, guiding, and carrying us. As satsangis, have we ever truly lacked food, shelter, or basic needs? Even in difficult times, He has always held us. Yes, we must do our duty, but we do it with the confidence that Bhagwan has already taken responsibility for our wellbeing.
His mercy is not occasional. It is constant, unconditional, and forever.
Sant Pravachan
DHUN
Conclude with a 1-2 minute Swaminarayan Maha Mantra Dhun (a raag of your choice). This mantra possesses infinite positive energy in providing cleansing & enlightenment to your hearts and home.
Optional: Have extra time?
Discuss as a family or self introspect on the below reflection questions:
- What does Maharaj’s willingness to take our suffering upon Himself teach us about how deeply He cares for every satsangi?
- How does remembering “Hu to tam karane re…” change the way we view the ups and downs we face in daily life?
- If Maharaj has already taken responsibility for our wellbeing, why do we still worry – and how can we strengthen our trust in His mercy?
Day 5 Lesson - Happiness in Difficulties
Shreeji Maharaj teaches in Vachanamrut Gadhada Pratham 61 when a devotee lovingly accepts hardships sent by Bhagwan, Bhagwan becomes bound by that devotee’s bhakti.
The more sincerely a devotee endures difficulties with faith, the more inseparable Bhagwan becomes from them. Therefore, Maharaj instructs us to remain pleased even when hardships arise, understanding that each challenge only pulls Bhagwan closer to us. We should never become disheartened or shaken by misery, nor chase bodily comforts at the cost of devotion.
This is not easy in practice. Pain, loss, and struggle naturally feel heavy. But when difficulties come, we can take strength from knowing: I am not alone, Bhagwan is with me at every step. His presence in hardship is often stronger than in comfort.
This deep understanding is beautifully reflected in the life of Mother Kunti. In the Mahabharat, she shocked Krishna Bhagwan by asking for a boon of continuous sorrow. She explained that in times of suffering, Krishna stayed closest to her, guiding, protecting, and carrying her. But in times of ease, she found herself drifting into forgetfulness. Despite a life filled with trials, she remained unshakeable because she knew Krishna was always by her side.
Compared to her, our lives are filled with comfort and blessings, yet we worry so quickly. By remembering devotees like Kunti and the teachings of Shreeji Maharaj, we can learn to face our own hardships with courage, trust, and the quiet joy of knowing Bhagwan is holding us through it all.
Sant Pravachan
DHUN
Conclude with a 1-2 minute Swaminarayan Maha Mantra Dhun (a raag of your choice). This mantra possesses infinite positive energy in providing cleansing & enlightenment to your hearts and home.
Optional: Have extra time?
Discuss as a family or self introspect on the below reflection questions:
- If Maharaj becomes more bound to us when we face hardships with faith, how does that change the way we look at the difficulties we experience?
- Why do devotees like Mother Kunti see suffering as a blessing, and what can we learn from her attitude in our own challenges?
- When we go through pain, how can we remind ourselves that Bhagwan is closest at that moment, and not become disheartened or shaken?
Day 6 Lesson - Bhagwan is the Saviour
The story of Galuji beautifully shows how Bhagwan protects His devotees long before danger even arrives.
One evening, Shreeji Maharaj sent Dharamsinh on horseback with an urgent message:
“Galuji, pack your belongings and come to Vadtal immediately. Do not delay.” Trusting Maharaj completely, Galuji left within the hour.
That very night, a group of armed men broke into his home, seeking revenge for an old dispute. When they discovered Galuji was gone, they were stunned.
They realised only the all‑knowing Bhagwan could have known their intentions. Their hearts softened instantly. They apologised to Galuji’s mother and declared, “Who can touch those protected by God Himself?”
Not only was Galuji saved, but the enemies abandoned their hatred and embraced satsang.
This leela shows that Bhagwan protects His devotees in ways they cannot see – sometimes by removing them from danger before it even appears. When our bhakti is sincere and our trust is firm, His grace works silently, powerfully, and perfectly.
Nishkulanand Swami captures this beautifully in the Bhaktchintamani:
“Sukh dukh ave sarve bhelu, tema raakhjo sthir mati; Jalavish mara janne, vari karish jatan ati.”
“સુખ દુઃખ આવે સર્વે ભેળું, તેમાં રાખજો સ્થિર મતિ; જાળવીશ મારા જન્ને, વારી કરીશ જતન અતિ.”
Meaning: “Keep your mind steady in joy and sorrow. I will take great care of My devotees.”
This understanding gives us strength in our own lives. When difficulties arise, we often panic, worry, or feel alone. But stories like Galuji’s remind us that Bhagwan is already working behind the scenes, arranging protection, softening dangers, and guiding outcomes. Our role is to remain steady, faithful, and connected — because He never abandons those who hold onto Him.
Sant Pravachan
DHUN
Conclude with a 1-2 minute Swaminarayan Maha Mantra Dhun (a raag of your choice). This mantra possesses infinite positive energy in providing cleansing & enlightenment to your hearts and home.
Optional: Have extra time?
Discuss as a family or self introspect on the below reflection questions:
- How does the story of Galuji show that Bhagwan protects us even before danger arrives?
- When have we experienced a moment where things “just worked out” unexpectedly, and how might that be Bhagwan quietly taking care of us?
- What does the Bhaktchintamani’s line “I will take great care of My devotees” mean for us today, especially when life feels uncertain or challenging?
Day 7 Lesson - Becoming the Ideal Devotee
In Vachanamrut Gadhada Antya 28, Shreeji Maharaj describes the extraordinary mindset of an ideal devotee. He says that even if a bhakta were placed on a shuli (a torture stake) due to past karmas, and Bhagwan Himself were standing beside him, the true devotee would not think, “Maharaj should save me from this pain.”
Such a devotee does not seek comfort, rescue, or relief. He simply endures whatever comes with complete trust, free from expectations. Maharaj says He becomes extremely pleased with such a bhakta, one whose love is so pure that it does not depend on circumstances.
This same spirit shines in the life of Parvatbhai. When Maharaj sent a letter commanding him to come to Gadhada immediately, Parvatbhai obeyed at once even though his son was critically ill and in his final moments.
On the way, news reached him that his son had passed away. Parvatbhai remained steady. He told the messenger, “My son is now free from maya and has gone to Akshardham. Do not grieve. Perform the rites, I must go to Maharaj.”
When he reached Gadhada, Maharaj asked, “Is your son better now?” Parvatbhai replied, “Maharaj, it cannot get any better for him. He is in Your Akshardham.”
This is the heart of an ideal devotee, unshakeable faith, complete surrender, and total trust that whatever Bhagwan does is for the highest good
Of course, this level of understanding is difficult to attain. But it gives us a direction. To become ideal devotees, we must keep strengthening our faith, letting go of expectations, and learning to accept Bhagwan’s will with joy.
And the most powerful way to grow this mindset is through bhajan bhakti & close association and seva of great santos and bhaktas who live with this depth of conviction. Their company shapes our thinking, softens our ego, and slowly aligns our heart with Bhagwan’s.
Sant Pravachan
DHUN
Conclude with a 1-2 minute Swaminarayan Maha Mantra Dhun (a raag of your choice). This mantra possesses infinite positive energy in providing cleansing & enlightenment to your hearts and home.
Optional: Have extra time?
Discuss as a family or self introspect on the below reflection questions:
- What does it mean to love Bhagwan without expectations, and how can we practise that in small ways every day?
- How does Parvatbhai’s response to his son’s passing challenge our own understanding of faith and surrender?
- When difficulties come, how can we remind ourselves that Bhagwan’s will is always for our highest good?
આપણી અધિક માસ ઘર સભા યાત્રાના ચોથા સપ્તાહમાં આપણે જીવનના સુખ અને દુઃખનો સામનો સમતાભાવ, વિશ્વાસ અને આંતરિક શાંતિ સાથે કેવી રીતે કરવો તે સમજવાનો પ્રયત્ન કરીશું. ખાસ કરીને, આપણે એ સમજવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીશું કે શ્રીજી મહારાજ જ સર્વના કર્તા-હર્તા છે, અને તેઓ જે કંઈ કરે છે તે હંમેશાં આપણા અંતિમ કલ્યાણ માટે જ હોય છે. જ્યારે આપણે તેમની ઇચ્છાને શ્રદ્ધાપૂર્વક સ્વીકારીએ છીએ, ત્યારે જીવનના પડકારો પણ હળવા લાગવા લાગે છે અને દરેક ક્ષણ, સુખદ હોય કે દુઃખદ, ભગવાન સાથેના આપણા સંબંધને વધુ ગાઢ બનાવવાની એક સુંદર તક બની જાય છે.
આરતી ગાઈ/ઉતારીને અને “આજ મારે ઓરડે રે”નું એક પદ ગાયા પછી, પરિવારજનો અને વ્યક્તિઓને દરરોજ ૬ થી ૮ મિનિટના ટૂંકા ચિંતન પાઠોમાં (આ સપ્તાહ માટે નીચે આપેલા) જોડાવા આમંત્રિત કરવામાં આવે છે.
સપ્તાહ ૩ ના પાઠ ચૂકી ગયા છો? ફરીથી જાણવા માટે અહીં ક્લિક કરો.
આરતી
જય સદગુરુ સ્વામી, પ્રભુ જય સદગુરુ સ્વામી;
સહજાનંદ દયાળુ (x2), બળવંત બહુનામી… પ્રભુ…
ચરણ સરોજ તમારા વંદું કર જોડી, પ્રભુ વંદું કર જોડી;
ચરણે શીશ ધર્યાથી (x2), દુઃખ નાખ્યાં તોડી… પ્રભુ…
નારાયણ નર ભ્રાતા દ્વિજકુળ તનુ ધારી, પ્રભુ દ્વિજકુળ તનુ ધારી;
પામર પતિત ઉદ્ધાર્યા (x2), અગણિત નરનારી… પ્રભુ…
નિત્ય નિત્ય નૌતમ લીલા કરતા અવિનાશી, પ્રભુ કરતા અવિનાશી;
અડસઠ તીર્થ ચરણે (x2), કોટિ ગયા કાશી… પ્રભુ…
પુરુષોત્તમ પ્રગટનું જે દર્શન કરશે, પ્રભુ જે દર્શન કરશે;
કાળ કર્મથી છૂટી (x2), કુટુંબ સહિત તરશે… પ્રભુ…
આ અવસર કરુણાનિધિ કરુણા બહુ કીધી, વ્હાલે કરુણા બહુ કીધી;
મુક્તાનંદ કહે મુક્તિ (x2), સુગમ કરી સિદ્ધિ… પ્રભુ…
જય સદગુરુ સ્વામી, પ્રભુ જય સદગુરુ સ્વામી;
સહજાનંદ દયાળુ (x2), બળવંત બહુનામી…
પ્રભુ જય સદગુરુ સ્વામી.
આરતી સાંભળો :
આજ મારે ઓરડે રે
“આજ મારે ઓરડે રે” સાંભળો :
પદ ૧ સાંભળો :
આજ મારે ઓરડે રે, આવ્યા અવિનાશી અલબેલ;
બાઈ મેં બોલાવિયા રે, સુંદર છોગાવાળો છેલ… ૧
નીરખ્યા નેણાં ભરી રે, નટવર સુંદર શ્રી ઘનશ્યામ;
શોભા શી કહું રે, નીરખી લાજે કોટિક કામ… ૨
ગૂંથી ગુલાબના રે, કંઠે આરોપ્યા મેં હાર;
લઈને વારણાં રે, ચરણે લાગી વારંવાર… ૩
આપ્યો મેં તો આદરે રે, બેસવા ચાકળિયો કરી પ્યાર;
પૂછ્યા પ્રીતશું રે, બાઈ મેં સર્વે સમાચાર… ૪
કહોને હરિ ક્યાં હતા રે, ક્યાં થકી આવ્યા ધર્મકુમાર;
સુંદર શોભતા રે, અંગે સજિયા છે શણગાર… ૫
પહેરી પ્રીત શું રે, સુરંગી સૂંથણલી સુખદેણ;
નાડી હીરની રે, જોતાં તૃપ્ત ન થાયે નેણ… ૬
ઉપર ઓઢિયો રે, ગૂઢો રેંટો જોયા લાગ;
સજની તે સમે રે, ધન્ય ધન્ય નીરખ્યા તેનાં ભાગ્ય… ૭
મસ્તક ઉપરે રે, બાંધ્યું મોળીડું અમૂલ્ય;
કોટિક રવિ શશી રે, તે તો નાવે તેને તુલ્ય… ૮
રેશમી કોરનો રે, કરમાં સાહ્યો છે રૂમાલ;
પ્રેમાનંદ તો રે, એ છબી નીરખી થયો નિહાલ… ૯
પદ ૨ સાંભળો :
સજની સાંભળો રે, શોભા વર્ણવું તેની તેહ;
મૂર્તિ સંભારતાં રે, મુજને ઊપજ્યો અતિ સનેહ… ૧
પહેર્યા તે સમે રે, હરિએ અંગે અલંકાર;
જેવા (મેં) નીરખિયા રે, તેવા વર્ણવું કરીને પ્યાર… ૨
બરાસ કપૂરના રે, પહેર્યા હૈડે સુંદર હાર;
તોરા પાઘમાં રે, તે પર મધુકર કરે ગુંજાર… ૩
બાજૂ બેરખા રે, બાંયે કપૂરના શોભિત;
કડાં કપૂરનાં રે, જોતાં ચોરે સૌનાં ચિત્ત… ૪
સર્વે અંગમાં રે, ઊઠે અત્તરની બહુ ફોર;
ચોરે ચિત્તને રે, હસતાં કમળ નયનની કોર… ૫
હસતાં હેતમાં રે, સહુને દેતા સુખ આનંદ;
રસરૂપ મૂર્તિ રે, શ્રી હરિ કેવળ કરુણાકંદ… ૬
અદ્ભુત ઉપમા રે, કહેતાં શેષ ન પામે પાર;
ધરીને મૂર્તિ રે, જાણે આવ્યો રસશૃંગાર… ૭
વા’લપ વેણમાં રે, નેણાં કરુણામાં ભરપૂર;
અંગોઅંગમાં રે, જાણે ઉગિયા અગણિત સૂર… ૮
કરતા વાતડી રે, બોલી અમૃત સરખાં વેણ;
પ્રેમાનંદનાં રે, જોતાં તૃપ્ત ન થાયે નેણ… ૯
પદ ૩ સાંભળો :
બોલ્યા શ્રી હરિ રે, સાંભળો નરનારી હરિજન;
મારે એક વાર્તા રે, સહુને સંભળાવ્યાનું છે મન… ૧
મારી મૂરતિ રે, મારા લોક ભોગ ને મુક્ત;
સર્વે દિવ્ય છે રે, ત્યાં તો જોયાની છે જુક્ત… ૨
મારું ધામ છે રે, અક્ષર અમૃત જેનું નામ;
સર્વે સામ્રથી રે, શક્તિ ગુણે કરી અભિરામ… ૩
અતિ તેજોમય રે, રવિ શશી કોટિક વારણે જાય;
શીતળ શાંત છે રે, તેજની ઉપમા નવ દેવાય… ૪
તેમાં હું રહું રે, દ્વિભુજ દિવ્ય સદા સાકાર;
દુર્લભ દેવને રે, મારો કોઈ ન પામે પાર… ૫
જીવ ઈશ્વર તણો રે, માયા કાળ પુરુષ પ્રધાન;
સહુને વશ કરું રે, સહુનો પ્રેરક હું ભગવાન… ૬
અગણિત વિશ્વની રે, ઉત્પત્તિ પાલન પ્રલય થાય;
મારી મરજી વિના રે, કોઈથી તરણું નવ તોડાય… ૭
એમ મને જાણજો રે, મારાં આશ્રિત સૌ નરનારી;
મેં તમ આગળે રે, વાર્તા સત્ય કહી છે મારી… ૮
હું તો તમ કારણ રે, આવ્યો ધામ થકી ધરી દેહ;
પ્રેમાનંદનો રે, વા’લો વરસ્યા અમૃત મેહ… ૯
પદ ૪ સાંભળો :
વળી સહુ સાંભળો રે, મારી વાર્તા પરમ અનૂપ;
પરમ સિદ્ધાંત છે રે, સહુને હિતકારી સુખરૂપ… ૧
સહુ હરિભક્તને રે, જાવું હોયે મારે ધામ;
તો મને સેવજો રે, તમે શુદ્ધ ભાવે થઈ નિષ્કામ… ૨
સહુ હરિભક્તને રે, રહેવું હોયે મારે પાસ;
તો તમે મેલજો રે, મિથ્યા પંચવિષયની આશ… ૩
મુજ વિના જાણજો રે, બીજા માયિક સહુ આકાર;
પ્રીતિ તોડજો રે, જૂઠાં જાણી કુટુંબ પરિવાર… ૪
સહુ તમે પાળજો રે, સર્વે દૃઢ કરી મારાં નેમ;
તમ પર રીઝશે રે, ધર્મને ભક્તિ કરશે ક્ષેમ… ૫
સંત હરિભક્તને રે, દીધો શિક્ષાનો ઉપદેશ;
લટકાં હાથનાં રે, કરતાં શોભે નટવર વેશ… ૬
નિજ જન ઊપરે રે, અમૃત વરસ્યા આનંદકંદ;
જેમ સહુ ઔષધિ રે, પ્રીતે પોષે પૂરણ ચંદ… ૭
શોભે સંતમાં રે, જેમ કાંઈ ઉડુગણમાં ઉડુરાજ;
ઈશ્વર ઉદે થયા રે, કળિમાં કરવા જનનાં કાજ… ૮
એ પદ શીખશે રે, ગાશે સાંભળશે કરી પ્યાર;
પ્રેમાનંદનો રે, સ્વામી લેશે તેની સાર… ૯
શ્રી સહજાનંદ સ્વામી મહારાજ ની જય!
મંગળાચરણ
મંગળાચરણ સાંભળો :
ૐકાર ધૂન — ઊંડો શ્વાસ લઈ “ૐ” નો ઉચ્ચાર કરો (મનને તાજગી અને સભામાં એકાગ્રતા માટે)
ત્વમેવ માતા ચ પિતા ત્વમેવ, ત્વમેવ બંધુશ્ચ સખા ત્વમેવ।
ત્વમેવ વિદ્યા દ્રવિણં ત્વમેવ, ત્વમેવ સર્વં મમ દેવ દેવ॥
દૈનિક પાઠ
દિવસ ૧ પાઠ - ભગવાન જ સર્વના કર્તા-હર્તા છે
જેમ આપણે પદ ૩ માં ગાઈએ છીએ, “મારી મરજી વિના રે, કોઈથી તરણું નવ તોડાય”, તે આપણને શીખવે છે કે ભગવાનની ઇચ્છા વિના ઘાસનું એક તરણું પણ હલી શકતું નથી. આ વાત આપણને યાદ અપાવે છે કે આ સમગ્ર સૃષ્ટિમાં જે કંઈ થાય છે તે બધું ભગવાનની આજ્ઞા અને ઇચ્છા અનુસાર જ થાય છે.
વચનામૃત ગઢડા પ્રથમ ૨૭માં શ્રીજી મહારાજ આ વાતને ખૂબ સુંદર રીતે સમજાવે છે. મહારાજ જણાવે છે કે પૃથ્વીનું સ્થિર રહેવું, તારાઓનું પોતાના સ્થાને ટકેલું રહેવું, સૂર્ય અને ચંદ્રનું નિયમિત ઉગવું અને અસ્ત થવું, સમુદ્રનું પોતાની મર્યાદામાં રહેવું, તેમજ એક બિંદુમાંથી મનુષ્ય શરીરની રચના થવી — આ બધું માત્ર આપણને પ્રાપ્ત થયેલા પ્રગટ ભગવાનની શક્તિથી જ શક્ય બને છે.આ સમજણથી ભક્તને દૃઢ નિશ્ચય થાય છે કે ભૂતકાળ, વર્તમાન અને ભવિષ્યની દરેક ઘટના માત્ર ભગવાનની ઇચ્છા અને તેમની શક્તિથી જ સંચાલિત થાય છે.
જ્યારે આ નિશ્ચય આપણા હૃદયમાં દૃઢ બને છે, ત્યારે આપણામાં સ્વાભાવિક રીતે સમજણ, વિશ્વાસ અને સ્વીકારનો ભાવ વિકસે છે. ત્યારબાદ આપણે સમજવા લાગીએ છીએ કે મહારાજ જે કંઈ કરે છે, પછી ભલે તે સુખ હોય કે દુઃખ, તે હંમેશાં આપણા સર્વોત્તમ કલ્યાણ માટે જ હોય છે.
સંત નિષ્કર્ષ
ધૂન
વૈકલ્પિક: વધુ સમય હોય તો?
અંતમાં ૧ થી ૨ મિનિટ સુધી સ્વામિનારાયણ મહામંત્રની ધૂન (તમારી પસંદના કોઈપણ રાગમાં) કરવી. આ મહામંત્રમાં અનંત સકારાત્મક શક્તિ સમાયેલી છે, જે હૃદય અને ઘરમાં પવિત્રતા તથા આધ્યાત્મિક પ્રકાશ પ્રદાન કરે છે.
પરિવાર સાથે ચર્ચા કરો અથવા નીચેના ચિંતનપ્રશ્નો પર સ્વમંથન કરો:
- જો ભગવાનની ઇચ્છા વિના કંઈપણ થતું નથી, તો આ સમજણ આપણા દૈનિક જીવનમાં સુખ અને દુઃખ પ્રત્યેના પ્રતિભાવને કેવી રીતે બદલવી જોઈએ?
- વચનામૃત ગઢડા પ્રથમ ૨૭ માં વર્ણવેલી મહારાજની સર્વશક્તિમાનતા આપણને કેવી રીતે વિશ્વાસ અપાવે છે કે તેઓ જે કંઈ કરે છે તે હંમેશાં આપણા અંતિમ કલ્યાણ માટે જ હોય છે?
- સતત સમજણ સાથે જીવવાનો અર્થ શું છે? અને જ્યારે જીવનમાં પડકારો આવે ત્યારે આપણે આ સત્યને પોતાને કેવી રીતે યાદ કરાવી શકીએ?
દિવસ ૨ પાઠ - શા માટે આપણે દુઃખ ભોગવીએ છીએ? - ભાગ ૧
શ્રીજી મહારાજ વચનામૃત ગઢડા પ્રથમ ૧૩માં સમજાવે છે કે દરેક જીવએ અનંત જન્મોમાં અસંખ્ય કર્મો કર્યા છે — કેટલાક સાત્વિક (શુદ્ધ), કેટલાક રાજસિક (વાસનાયુક્ત) અને કેટલાક તામસિક (અશુભ). આ કર્મો અનુસાર ભગવાન દરેક જીવને યોગ્ય શરીર આપે છે અને તેને સુખ કે દુઃખના અનુરૂપ ફળ પણ આપે છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, કર્મો બીજ વાવે છે, પરંતુ તે બીજનું ફળ ક્યારે અને કેવી રીતે આપવું તેનો નિર્ણય ભગવાન કરે છે.
આથી દરેક વ્યક્તિ પોતાના જીવનમાં જુદી જુદી પરિસ્થિતિઓનો અનુભવ કરે છે. આ બધું કોઈ આકસ્મિક ઘટના નથી, પરંતુ ભગવાનની દેખરેખ હેઠળ તેના પોતાના કર્મોના ફળરૂપે પ્રગટ થાય છે. આ સમજણ આપણને ફરિયાદ, નિરાશા અથવા બીજાને દોષ આપવાને બદલે જીવનને સમતાભાવથી સ્વીકારવામાં મદદ કરે છે.
પરંતુ આ કર્મોના ફળ વચ્ચે આપણે કેવી રીતે જીવવું જોઈએ?
ભગવદ ગીતા (૨.૪૭) માં શ્રીકૃષ્ણ ભગવાન શીખવે છે: “તારો અધિકાર માત્ર કર્મ કરવામાં છે, તેના ફળમાં નથી.” આનો અર્થ એ છે કે આપણે યોગ્ય કર્મ કરવા પર ધ્યાન આપવું જોઈએ, પરંતુ તેના પરિણામો પ્રત્યે વધુ પડતી અપેક્ષા રાખવી નહીં. પરિણામો માત્ર આપણા પ્રયત્નોથી જ નક્કી થતા નથી, પરંતુ તેમાં ભાગ્ય, ભગવાનની ઇચ્છા, અન્ય લોકોના કર્મો અને આપણા નિયંત્રણ બહારના અસંખ્ય પરિબળોનો પણ સમાવેશ થાય છે.
જ્યારે આપણે પરિણામો સાથે પ્રત્યે વધુ પડતી અપેક્ષા રાખીએ છીએ, ત્યારે ચિંતા અને અશાંતિ જન્મે છે. પરંતુ જ્યારે આપણે પરિણામની ચિંતા છોડીને નિષ્ઠાપૂર્વક પ્રયત્ન કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીએ છીએ, ત્યારે મનમાં શાંતિ આવે છે અને ઘણીવાર વધુ સારા પરિણામો પણ પ્રાપ્ત થાય છે, કારણ કે આપણું મન સ્થિર રહે છે. તેથી સંદેશ ખૂબ સરળ છે: પોતાની ફરજ સંપૂર્ણ નિષ્ઠાથી નિભાવો, ફળ ભગવાનને અર્પણ કરો અને જે કંઈ પરિણામ મળે તેને ભગવાનની ઇચ્છા માનીને સ્વીકારો. તેમની મરજીમાં જ આપણું સુખ સમાયેલું હોવું જોઈએ.
સંત પ્રવચન
ધૂન
અંતમાં ૧ થી ૨ મિનિટ સુધી સ્વામિનારાયણ મહામંત્રની ધૂન (તમારી પસંદના કોઈપણ રાગમાં) કરવી. આ મહામંત્રમાં અનંત સકારાત્મક શક્તિ સમાયેલી છે, જે હૃદય અને ઘરમાં પવિત્રતા તથા આધ્યાત્મિક પ્રકાશ પ્રદાન કરે છે.
વૈકલ્પિક: વધુ સમય હોય તો?
પરિવાર સાથે ચર્ચા કરો અથવા નીચેના ચિંતનપ્રશ્નો પર સ્વમંથન કરો:
- શ્રીકૃષ્ણ ભગવાને ગીતા માં શીખવ્યા મુજબ, પરિણામો કરતાં પોતાના કર્મો અને ફરજ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે?
- કર્મના સિદ્ધાંતને સમજીને પણ તેના ફળ પ્રત્યે અતિશય અપેક્ષા રાખ્યા વગર જીવવાથી આપણે વધુ શાંતિ અને ઓછી ચિંતા સાથે જીવન કેવી રીતે જીવી શકીએ?
દિવસ ૩ પાઠ - શા માટે આપણે દુઃખ ભોગવીએ છીએ? - ભાગ ૨
શ્રીજી મહારાજ વચનામૃત ગઢડા પ્રથમ ૩૪માં શીખવે છે કે દુઃખ ત્યારે આવે છે જ્યારે આપણે ભગવાનની આજ્ઞાઓની અવગણના કરીએ છીએ અથવા તેનાથી દૂર જઈએ છીએ, અને સાચું સુખ ત્યારે પ્રાપ્ત થાય છે જ્યારે આપણે તેમની આજ્ઞા પ્રમાણે જીવન જીવીએ છીએ. સરળ શબ્દોમાં:
- જ્યારે આપણે ભગવાનની આજ્ઞાનું પાલન કરીએ છીએ, ત્યારે આપણે તેમના દિવ્ય સુખનો અનુભવ કરીએ છીએ.
- જ્યારે આપણે ક્ષણિક અને સાંસારિક ઇચ્છાઓ માટે તેમની આજ્ઞાની અવગણના કરીએ છીએ, ત્યારે આપણે પોતે જ પોતાના દુઃખનું કારણ બનીએ છીએ.
મહારાજ સમજાવે છે કે નાસ્તિક વ્યક્તિ પોતાના કર્મો અનુસાર સુખ-દુઃખ ભોગવે છે, પરંતુ ભગવાનનો ભક્ત ત્યારે દુઃખનો અનુભવ કરે છે જ્યારે તે ક્ષણિક સુખ અથવા સાંસારિક ઇચ્છાઓ માટે ભગવાનની આજ્ઞાનું પાલન કરવામાં ચૂક કરે છે. અને ભક્તને જે પણ સાચું સુખ પ્રાપ્ત થાય છે, તે ભગવાનની ઇચ્છા અને આજ્ઞા અનુસાર જીવન જીવવાના પરિણામે જ પ્રાપ્ત થાય છે.
આનો અર્થ એ છે કે આપણું લક્ષ્ય જીવનમાંથી તમામ મુશ્કેલીઓ દૂર કરવાનું નથી, પરંતુ સજાગ રહેવાનું છે, જેથી આપણા નિર્ણયો, આદતો અને જીવનશૈલી ભગવાનની આજ્ઞા અને માર્ગદર્શનને અનુરૂપ રહે.
આપણે જેટલા વધુ તેમની આજ્ઞા મુજબ જીવન જીવીએ છીએ, તેટલી વધુ શાંતિ, સ્પષ્ટતા અને આંતરિક શક્તિનો અનુભવ કરીએ છીએ, ભલે જીવનમાં પડકારજનક પરિસ્થિતિઓ કેમ ન હોય.
સંત પ્રવચન
ધૂન
અંતમાં ૧ થી ૨ મિનિટ સુધી સ્વામિનારાયણ મહામંત્રની ધૂન (તમારી પસંદના કોઈપણ રાગમાં) કરવી. આ મહામંત્રમાં અનંત સકારાત્મક શક્તિ સમાયેલી છે, જે હૃદય અને ઘરમાં પવિત્રતા તથા આધ્યાત્મિક પ્રકાશ પ્રદાન કરે છે.
વૈકલ્પિક: વધુ સમય હોય તો?
પરિવાર સાથે ચર્ચા કરો અથવા નીચેના ચિંતનપ્રશ્નો પર સ્વમંથન કરો:
- જો દુઃખ ભગવાનની આજ્ઞાની અવગણનાથી આવે છે, તો આપણા દૈનિક જીવનમાં એવી કઈ નાની આજ્ઞાઓ છે જેને આપણે વધુ દૃઢતાથી પાળી શકીએ જેથી આવા દુઃખથી બચી શકીએ?
- ભગવાનની આજ્ઞાનું પાલન કરવાથી આંતરિક શાંતિ અને સ્થિરતા કેમ પ્રાપ્ત થાય છે, ભલે બહારની પરિસ્થિતિઓ પડકારજનક કેમ ન હોય?
- એવી કઈ પરિસ્થિતિઓ છે જેમાં આપણે જાણતા હોવા છતાં ક્ષણિક સુખ અથવા સાંસારિક વસ્તુઓ માટે ભગવાનની આજ્ઞામાં સમાધાન કરી બેસીએ છીએ? અને આગામી વખતે વધુ સજાગ રહેવા માટે આપણે શું કરી શકીએ?
દિવસ ૪ પાઠ - સદાય કરુણામય ભગવાન
ભગવાન સદાય દયાળુ અને કરુણામય છે. જેમ આપણે પદ ૩માં ગાઈએ છીએ — “હું તો તમ કારણે રે, આવ્યો ધામ થકી ધરી દેહ” — શ્રીજી મહારાજ પોતાના દિવ્ય અક્ષરધામમાંથી પધારીને માનવ દેહ ધારણ કરીને આવ્યા છે, માત્ર આપણા કલ્યાણ અને મોક્ષ માટે. તેમનું પૃથ્વી પર અવતરણ પોતાના લાભ માટે નહોતું, પરંતુ સંપૂર્ણપણે આપણા હિત અને ઉદ્ધાર માટે હતું.
મહારાજની કરુણા અપરંપાર છે. જે દિવસે રામાનંદ સ્વામીએ ૨૧ વર્ષના સહજાનંદ સ્વામીને સંપ્રદાયની ધુરા સોંપી, તે દિવસે તેમણે પોતાના માટે નહીં, પરંતુ હરિભક્તોના કલ્યાણ માટે બે અદભુત વરદાન માંગ્યા:
- “જો કોઈ સત્સંગીના પ્રારબ્ધમાં એક વીંછીનું દુઃખ લખેલું હોય, તો તે દુઃખના બદલે કરોડો વીંછીઓનું દુઃખ મને આવે, પરંતુ તે સત્સંગીને ન આવે.”
- “જો કોઈ સત્સંગીના ભાગ્યમાં દરિદ્રતા લખેલી હોય, તો તે કષ્ટ મને પ્રાપ્ત થાય, પરંતુ કોઈ પણ હરિભક્તને અન્ન અને વસ્ત્રની તકલીફ ન પડે.”
આ વચનો એવી અદ્વિતીય કરુણા અને પ્રેમને પ્રગટ કરે છે જેની કલ્પના કરવી પણ મુશ્કેલ છે. એવા ભગવાન, જેઓ પોતાના ભક્તોના દુઃખને પોતે સહન કરવા તૈયાર થાય છે, જેથી તેમના ભક્તો જીવનમાં માન, સ્થિરતા અને શાંતિ સાથે આગળ વધી શકે.
જ્યારે આપણે આ વાતને યાદ રાખીએ છીએ, ત્યારે જીવનના ચઢાવ-ઉતારને સમજવાનો એક નવો દૃષ્ટિકોણ મળે છે. મહારાજ આપણાથી દૂર નથી; તેઓ સતત આપણું રક્ષણ કરી રહ્યા છે, માર્ગદર્શન આપી રહ્યા છે અને આપણો ભાર પોતે વહન કરી રહ્યા છે. સત્સંગી તરીકે વિચારીએ તો, શું આપણે ક્યારેય અન્ન, આશ્રય અથવા જીવનની મૂળભૂત જરૂરિયાતોથી સંપૂર્ણપણે વંચિત રહ્યા છીએ? મુશ્કેલ સમયોમાં પણ મહારાજે હંમેશાં આપણો હાથ પકડી રાખ્યો છે.
હા, આપણે પોતાની ફરજ અને પુરુષાર્થ કરવાના જ છે, પરંતુ તે સાથે આ દૃઢ વિશ્વાસ પણ રાખવાનો છે કે આપણા કલ્યાણ અને યોગક્ષેમની જવાબદારી ભગવાને પહેલેથી જ પોતાના હાથમાં લઈ લીધી છે.
તેમની કૃપા ક્યારેક મળતી નથી, પરંતુ સતત વહેતી રહે છે. તે નિઃસ્વાર્થ, નિરપેક્ષ અને સદાય માટે અવિરત છે.
સંત પ્રવચન
ધૂન
અંતમાં ૧ થી ૨ મિનિટ સુધી સ્વામિનારાયણ મહામંત્રની ધૂન (તમારી પસંદના કોઈપણ રાગમાં) કરવી. આ મહામંત્રમાં અનંત સકારાત્મક શક્તિ સમાયેલી છે, જે હૃદય અને ઘરમાં પવિત્રતા તથા આધ્યાત્મિક પ્રકાશ પ્રદાન કરે છે.
વૈકલ્પિક: વધુ સમય હોય તો?
પરિવાર સાથે ચર્ચા કરો અથવા નીચેના ચિંતનપ્રશ્નો પર સ્વમંથન કરો:
- મહારાજે પોતાના ભક્તોના દુઃખને પોતાના પર લેવાની જે તૈયારી દર્શાવી છે, તે આપણને દરેક સત્સંગી પ્રત્યેના તેમના અપરંપાર પ્રેમ અને કાળજી વિશે શું શીખવે છે?
- “હું તો તમ કારણે રે…” આ ભાવને યાદ રાખવાથી આપણા દૈનિક જીવનના સુખ-દુઃખ અને ચઢાવ-ઉતારને જોવાની દૃષ્ટિ કેવી રીતે બદલાય છે?
- જો મહારાજે આપણા કલ્યાણની જવાબદારી પહેલેથી જ પોતાના હાથમાં લઈ લીધી છે, તો આપણે હજુ પણ શા માટે ચિંતા કરીએ છીએ? અને તેમની કૃપા અને રક્ષણમાં આપણો વિશ્વાસ વધુ દૃઢ કેવી રીતે બનાવી શકીએ?
દિવસ ૫ પાઠ - મુશ્કેલીઓમાં પણ સુખ
શ્રીજી મહારાજ વચનામૃત ગઢડા પ્રથમ ૬૧માં શીખવે છે કે જ્યારે કોઈ ભક્ત ભગવાન દ્વારા આવેલી મુશ્કેલીઓ અને કષ્ટોને પ્રેમપૂર્વક સ્વીકારે છે, ત્યારે ભગવાન તે ભક્તની ભક્તિથી રાજી થઈ તેના પ્રેમને આધીન થઈ જાય છે.
જેટલી નિષ્ઠા અને શ્રદ્ધાથી ભક્ત મુશ્કેલીઓ સહન કરે છે, તેટલા જ ભગવાન તેની સાથે વધુ અખંડ રીતે જોડાઈ જાય છે. તેથી મહારાજ આપણને શીખવે છે કે જ્યારે જીવનમાં કષ્ટો આવે ત્યારે પણ પ્રસન્ન રહેવું, કારણ કે દરેક પડકાર ભગવાનને આપણા વધુ નજીક લાવે છે. આથી દુઃખ કે મુશ્કેલીઓ આવતાં ક્યારેય નિરાશ કે વિચલિત ન થવું જોઈએ, અને શારીરિક સુખ-સગવડ માટે પોતાની ભક્તિ અથવા ઉપાસનામાં કોઈ સમાધાન કરવું જોઈએ નહીં.
આ વાતને જીવનમાં ઉતારવી સરળ નથી. દુઃખ, નુકસાન અને સંઘર્ષ સ્વાભાવિક રીતે ભારે લાગે છે. પરંતુ જ્યારે મુશ્કેલીઓ આવે, ત્યારે આપણે આ વિચારથી શક્તિ મેળવી શકીએ કે હું એકલો નથી, ભગવાન દરેક પગલે મારી સાથે છે. ઘણી વખત મુશ્કેલીઓમાં ભગવાનની હાજરી અને સહારો આપણને વધુ ઊંડાણથી અનુભવાય છે, જેટલો સુખ અને આરામના સમયમાં પણ અનુભવાતો નથી.
આ ઊંડી સમજણ માતા કુંતીના જીવનમાં સુંદર રીતે જોવા મળે છે. મહાભારતમાં એક પ્રસંગે માતા કુંતીએ શ્રીકૃષ્ણ ભગવાન પાસે સતત દુઃખનું વરદાન માંગીને સૌને આશ્ચર્યચકિત કરી દીધા. તેમણે સમજાવ્યું કે જ્યારે જ્યારે જીવનમાં દુઃખ અને કષ્ટો આવ્યા, ત્યારે શ્રીકૃષ્ણ તેમની સૌથી નજીક રહ્યા — તેમનું રક્ષણ કર્યું, માર્ગદર્શન આપ્યું અને દરેક પરિસ્થિતિમાં તેમનો સહારો બન્યા. પરંતુ જ્યારે જીવનમાં સુખ અને અનુકૂળતા આવી, ત્યારે ભગવાનનું સ્મરણ થોડું ઓછું થવા લાગ્યું. તેથી, અનેક કઠિન પરીક્ષાઓ વચ્ચે પણ માતા કુંતી અડગ રહ્યા, કારણ કે તેમને દૃઢ વિશ્વાસ હતો કે શ્રીકૃષ્ણ હંમેશાં તેમની સાથે છે.
માતા કુંતીના જીવનની તુલનામાં આપણું જીવન અનેક સુખ-સગવડો અને આશીર્વાદોથી ભરેલું છે, છતાં ઘણી વાર આપણે નાની નાની પરિસ્થિતિઓમાં પણ ઝડપથી ચિંતિત થઈ જઈએ છીએ. પરંતુ માતા કુંતી જેવા ભક્તોના જીવનપ્રસંગો અને શ્રીજી મહારાજના ઉપદેશોને યાદ રાખીને, આપણે પણ પોતાની મુશ્કેલીઓનો સામનો હિંમત, વિશ્વાસ અને આ આંતરિક આનંદ સાથે કરી શકીએ કે ભગવાન દરેક ક્ષણે આપણો હાથ પકડીને આપણું માર્ગદર્શન કરી રહ્યા છે.
સંત પ્રવચન
ધૂન
અંતમાં ૧ થી ૨ મિનિટ સુધી સ્વામિનારાયણ મહામંત્રની ધૂન (તમારી પસંદના કોઈપણ રાગમાં) કરવી. આ મહામંત્રમાં અનંત સકારાત્મક શક્તિ સમાયેલી છે, જે હૃદય અને ઘરમાં પવિત્રતા તથા આધ્યાત્મિક પ્રકાશ પ્રદાન કરે છે.
વૈકલ્પિક: વધુ સમય હોય તો?
પરિવાર સાથે ચર્ચા કરો અથવા નીચેના ચિંતનપ્રશ્નો પર સ્વમંથન કરો:
- જો આપણે મુશ્કેલીઓનો સામનો શ્રદ્ધા અને વિશ્વાસ સાથે કરીએ ત્યારે મહારાજ આપણાથી વધુ જોડાઈ જાય છે, તો આ સમજણ આપણા જીવનની મુશ્કેલીઓ પ્રત્યેની દૃષ્ટિને કેવી રીતે બદલી શકે?
- માતા કુંતી જેવા મહાન ભક્તો દુઃખને પણ આશીર્વાદ સમાન કેમ માનતા હતા? અને તેમની આ ભાવનામાંથી આપણે પોતાના જીવનના પડકારો માટે શું શીખી શકીએ?
- જ્યારે આપણે દુઃખ કે કષ્ટમાંથી પસાર થઈ રહ્યા હોઈએ, ત્યારે ભગવાન તે સમયે આપણી સૌથી નજીક છે એ વાતને આપણે પોતાને કેવી રીતે યાદ કરાવી શકીએ, જેથી નિરાશ કે વિચલિત ન થઈએ?
દિવસ ૬ પાઠ - ભગવાન તારણહાર છે
ગલુજીની કથા સુંદર રીતે દર્શાવે છે કે ભગવાન પોતાના ભક્તોની રક્ષા સંકટ આવતાં પહેલાં જ કેવી રીતે કરી દે છે.
એક સાંજે શ્રીજી મહારાજે ધર્મસિંહને ઘોડા પર બેસાડીને એક તાત્કાલિક સંદેશ સાથે મોકલ્યા: “ગલુજી, તમારું સામાન બાંધીને તરત વડતાલ આવો. કોઈ વિલંબ ન કરશો.” મહારાજ પર સંપૂર્ણ વિશ્વાસ રાખીને ગલુજી એક કલાકની અંદર જ નીકળી ગયા.
તે જ રાત્રે, કેટલાક શસ્ત્રધારી લોકો તેના ઘરે ઘૂસી આવ્યા, જૂના ઝઘડાનો બદલો લેવા માટે. પરંતુ જ્યારે તેમને ખબર પડી કે ગલુજી તો પહેલેથી જ ત્યાંથી જઈ ચૂક્યા છે, ત્યારે તેઓ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
તેઓને સમજાયું કે આ વાત માત્ર સર્વજ્ઞ ભગવાન જ જાણી શકે. તેમના હૃદય તરત નરમ થઈ ગયા. તેઓએ ગલુજીની માતા પાસે માફી માગી અને કહ્યું, “જેનાં રક્ષણ ભગવાન પોતે કરે છે, તેમને કોણ સ્પર્શી શકે?”
માત્ર ગલુજી જ બચી ગયા નહીં, પરંતુ તેમના શત્રુઓએ પણ પોતાનો દ્વેષ છોડીને સત્સંગ સ્વીકારી લીધો.
આ લીલા દર્શાવે છે કે ભગવાન પોતાના ભક્તોની એવી રીતે રક્ષા કરે છે જેને તેઓ જોઈ પણ શકતા નથી — ક્યારેક તો જોખમ આવતાં પહેલાં જ તેમને ત્યાંથી દૂર લઈ જઈને બચાવી લે છે. જ્યારે આપણું ભક્તિભાવ નિષ્ઠાવાન હોય અને વિશ્વાસ દૃઢ હોય, ત્યારે તેમની કૃપા શાંતિથી, શક્તિશાળી રીતે અને સંપૂર્ણ રીતે કાર્ય કરે છે.
નિષ્કુળાનંદ સ્વામી ભક્તચિંતામણિમાં આ ભાવને ખૂબ સુંદર રીતે રજૂ કરે છે:
“સુખ દુઃખ આવે સર્વે ભેળું, તેમાં રાખજો સ્થિર મતિ; જાળવીશ મારા જન્ને, વારી કરીશ જતન અતિ.”
અર્થ: “સુખ અને દુઃખ બંનેમાં તમારું મન સ્થિર રાખો. હું મારા ભક્તોની અત્યંત કાળજી રાખીશ.”
આ સમજણ આપણા જીવનમાં આપણે શક્તિ આપે છે. જ્યારે મુશ્કેલીઓ આવે છે, ત્યારે આપણે ઘણીવાર ગભરાઈ જઈએ છીએ, ચિંતિત થઈ જઈએ છીએ અથવા પોતાને એકલા અનુભવીએ છીએ. પરંતુ ગલુજી જેવી કથાઓ આપણને યાદ કરાવે છે કે ભગવાન પહેલેથી જ અદૃશ્ય રીતે કાર્ય કરી રહ્યા છે, આપણું રક્ષણ કરી રહ્યા છે, જોખમોને શાંત કરી રહ્યા છે અને પરિસ્થિતિઓને માર્ગદર્શન આપી રહ્યા છે. આપણું કાર્ય એ છે કે આપણે સ્થિર, વિશ્વાસભર્યા અને જોડાયેલા રહીએ — કારણ કે જે લોકો તેમને પકડી રાખે છે, તેમને તેઓ ક્યારેય છોડતા નથી.
સંત નિષ્કર્ષ
ધૂન
અંતમાં ૧ થી ૨ મિનિટ સુધી સ્વામિનારાયણ મહામંત્રની ધૂન (તમારી પસંદના કોઈપણ રાગમાં) કરવી. આ મહામંત્રમાં અનંત સકારાત્મક શક્તિ સમાયેલી છે, જે હૃદય અને ઘરમાં પવિત્રતા તથા આધ્યાત્મિક પ્રકાશ પ્રદાન કરે છે.
વૈકલ્પિક: વધુ સમય હોય તો?
પરિવાર સાથે ચર્ચા કરો અથવા નીચેના ચિંતનપ્રશ્નો પર સ્વમંથન કરો:
- ગલુજીની કથા કેવી રીતે દર્શાવે છે કે ભગવાન જોખમ આવતાં પહેલાં જ પોતાના ભક્તોની રક્ષા કરે છે?
- આપણા જીવનમાં ક્યારે એવું બન્યું છે કે પરિસ્થિતિઓ “અચાનક જ ઠીક થઈ ગઈ” હોય, અને શું તે ભગવાનની અદૃશ્ય કૃપા હોઈ શકે?
- ભક્તચિંતામણિની પંક્તિ “હું મારા ભક્તોની અત્યંત કાળજી રાખીશ” નો આજના સમયમાં શું અર્થ થાય છે, ખાસ કરીને જ્યારે જીવન અનિશ્ચિત અથવા પડકારજનક લાગે?
દિવસ ૭ પાઠ - આદર્શ ભક્ત બનવું
વચનામૃત ગઢડા અંત્ય ૨૮માં શ્રીજી મહારાજ આદર્શ ભક્તના અદભૂત મનોભાવનું વર્ણન કરે છે. તેઓ કહે છે કે ભલે કોઈ ભક્તને તેના પૂર્વ કર્મોના કારણે શૂળી (યાતનાદાયક દંડ) પર ચઢાવવામાં આવે, અને ભગવાન પોતે તેની બાજુમાં ઊભા હોય, તો પણ સાચો ભક્ત મનમાં એવું વિચારતો નથી કે “મહારાજ મને આ દુઃખમાંથી બચાવી લે.”
એવો ભક્ત આરામ, બચાવ કે રાહતની ઈચ્છા કરતો નથી. તે જે કંઈ આવે તેને સંપૂર્ણ વિશ્વાસ સાથે સહન કરે છે, કોઈ અપેક્ષા વિના. મહારાજ કહે છે કે તેઓ આવા ભક્તથી અત્યંત પ્રસન્ન થાય છે — એવો ભક્ત જેના પ્રેમમાં એટલી શુદ્ધતા હોય છે કે તે પરિસ્થિતિઓ પર આધારિત નથી.
આ જ ભાવ પર્વતભાઈના જીવનમાં પણ સુંદર રીતે જોવા મળે છે. જ્યારે મહારાજે તેમને તાત્કાલિક ગઢડા આવવા માટે પત્ર મોકલ્યો, ત્યારે તેમનો પુત્ર ગંભીર રીતે બીમાર હતો અને અંતિમ અવસ્થામાં હતો, છતાં પણ પર્વતભાઈએ તરત જ આજ્ઞાનું પાલન કર્યું.
રસ્તામાં તેમને સમાચાર મળ્યા કે તેમના પુત્રનું અવસાન થઈ ગયું છે. પર્વતભાઈ સ્થિર રહ્યા. તેમણે સંદેશવાહકને કહ્યું, “મારો પુત્ર હવે માયાથી મુક્ત થઈ અક્ષરધામ ગયો છે. શોક ન કરશો. અંતિમ ક્રિયાઓ કરી લેજો, મને મહારાજ પાસે જવું છે.”
જ્યારે તેઓ ગઢડા પહોંચ્યા, ત્યારે મહારાજે પૂછ્યું, “તમારો પુત્ર હવે સારું છે ને?” પર્વતભાઈએ ઉત્તર આપ્યો, “મહારાજ, તેના માટે હવે વધુ સારું કંઈ થઈ શકે તેમ નથી. તે આપના અક્ષરધામમાં છે.”
આ જ આદર્શ ભક્તનું હૃદય છે — અડગ શ્રદ્ધા, સંપૂર્ણ સમર્પણ અને પૂર્ણ વિશ્વાસ કે ભગવાન જે કંઈ કરે છે તે હંમેશાં સર્વોત્તમ કલ્યાણ માટે જ હોય છે.
નિશ્ચિત રીતે, આ પ્રકારની ઊંડી સમજણ મેળવવી સહેલી નથી. પરંતુ તે આપણને સાચી દિશા આપે છે. આદર્શ ભક્ત બનવા માટે આપણે આપણી શ્રદ્ધાને સતત મજબૂત બનાવવી જોઈએ, અપેક્ષાઓને ધીમે ધીમે છોડવી જોઈએ અને ભગવાનની ઇચ્છાને આનંદપૂર્વક સ્વીકારવાનું શીખવું જોઈએ.
અને આ પ્રકારની માનસિકતા વિકસાવવાનો સૌથી શક્તિશાળી માર્ગ છે ભજન-ભક્તિ તથા મહાન સંતો અને ભક્તોના નજીકના સંગ અને સેવા, જે આ ઊંડા નિશ્ચય સાથે જીવન જીવે છે. તેમનો સંગ આપણાં વિચારોને ઘડે છે, અહંકારને નરમ કરે છે અને ધીમે ધીમે આપણા હૃદયને ભગવાન સાથે સુસંગત બનાવે છે.
સંત પ્રવચન
ધૂન
અંતમાં ૧ થી ૨ મિનિટ સુધી સ્વામિનારાયણ મહામંત્રની ધૂન (તમારી પસંદના કોઈપણ રાગમાં) કરવી. આ મહામંત્રમાં અનંત સકારાત્મક શક્તિ સમાયેલી છે, જે હૃદય અને ઘરમાં પવિત્રતા તથા આધ્યાત્મિક પ્રકાશ પ્રદાન કરે છે.
વૈકલ્પિક: વધુ સમય હોય તો?
પરિવાર સાથે ચર્ચા કરો અથવા નીચેના ચિંતનપ્રશ્નો પર સ્વમંથન કરો:
- ભગવાનને અપેક્ષા વિના પ્રેમ કરવાનો અર્થ શું છે, અને આપણે તે રોજિંદા જીવનમાં નાના નાના પગલાં દ્વારા કેવી રીતે અમલમાં મૂકી શકીએ?
- પર્વતભાઈના પોતાના પુત્રના અવસાન પ્રત્યેના પ્રતિભાવથી આપણું શ્રદ્ધા અને સમર્પણ વિશેનું સમજૂતી કેવી રીતે બદલાય છે અથવા ઊંડાણ પામે છે?
- જ્યારે જીવનમાં મુશ્કેલીઓ આવે, ત્યારે આપણે પોતાને કેવી રીતે યાદ કરાવી શકીએ કે ભગવાનની ઇચ્છા હંમેશાં આપણા સર્વોત્તમ કલ્યાણ માટે જ હોય છે?
